Chính phủ đề xuất chỉ giữ hình phạt tử hình với 4 tội danh, thay vì 10 như hiện nay, nhằm thu hẹp phạm vi áp dụng mức án cao nhất, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ.
Chính phủ đề nghị Quốc hội cho ý kiến về dự thảo tại kỳ họp không thường lệ tháng 8 và xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.
Một trong các nội dung được đề xuất sửa đổi là chỉ giữ hình phạt tử hình với 4 tội: Phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Bộ luật hiện hành quy định mức án cao nhất với 10 tội danh, gồm Phản bội Tổ quốc; bạo loạn; khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; giết người; hiếp dâm người dưới 16 tuổi; sản xuất trái phép chất ma túy; mua bán trái phép chất ma túy; khủng bố; chống loài người và tội phạm chiến tranh.
Chính phủ cho rằng việc giảm dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình phù hợp chủ trương của Đảng và xu hướng lập pháp tiến bộ, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành chủ trương này, song nhiều ý kiến đề nghị thận trọng khi bỏ án tử hình với các tội mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, chống loài người và tội phạm chiến tranh.
Theo các đại biểu, việc bỏ mức án cao nhất có thể ảnh hưởng đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm. Mỗi trường hợp cần được đánh giá trong tương quan với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hiệu quả tổng thể của các biện pháp phòng chống tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Nâng gấp đôi mức phạt tiền ở nhiều tội danh
Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết dự thảo cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền, cũng như định lượng bằng tiền dùng để xác định tội danh và khung hình phạt. Việc điều chỉnh nhằm phù hợp biến động về giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế – xã hội.
Phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự cũng được mở rộng đối với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới; thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Dự thảo bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để người vi phạm có thời gian khắc phục hậu quả trong một số trường hợp. Nếu hậu quả được khắc phục và hoạt động đó mang lại hiệu quả về kinh tế, xã hội, quốc phòng hoặc an ninh, người vi phạm có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
Hình phạt cải tạo không giam giữ được đề xuất áp dụng tại khung cơ bản của thêm 10 tội danh thuộc các nhóm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, an toàn và trật tự công cộng, hoạt động tư pháp.
Theo Chính phủ, chính sách này phù hợp định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ nhưng không làm giảm tính nghiêm minh. Người bị kết án cải tạo không giam giữ nếu vi phạm nghĩa vụ trong thời gian chấp hành án có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành tù.
Dự thảo còn bổ sung 9 tội danh trong các lĩnh vực quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Một số hành vi mới cũng được bổ sung vào cấu thành các tội hiện hành, chủ yếu liên quan công nghệ thông tin, mạng viễn thông, kinh tế, thương mại và sở hữu trí tuệ.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy nhiều chính sách trong dự thảo được sửa theo hướng nghiêm khắc hơn, như hình sự hóa thêm hành vi, mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm và tăng mức phạt tù, phạt tiền. Những thay đổi này có thể tác động lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ.
Quy định về ân huệ dành cho tử tù trước khi thi hành án: Nguyễn Đức Anh sẽ nhận được ân huệ
Cán bộ thi hành án tử hình sẽ dùng 3 loại thuốc để tiến hành 3 bước tiêm với người phạm tội bị kết án tử hình. Tử tù trước khi bị tiêm thuốc độc sẽ được hưởng một số ân huệ.
Các bước thi hành án tử hình
Chính phủ mới ban hành quy định về thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo Nghị định, quy trình tiêm thuốc độc đối với người bị thi hành án tử hình được thực hiện theo các bước:
1. Chuẩn bị các điều kiện trước khi : Phải thực hiện đúng quy định tại các khoản 2, 3 và 4 Điều 77 Luật Thi hành án hình sự năm 2025; quy định của Nghị định này và các quy định khác của pháp luật có liên quan; thuốc sử dụng cho thi hành án tử hình phải được Hội đồng thi hành án tử hình kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản; người bị thi hành án tử hình được cố định vào giường với tư thế nằm ngửa, bảo đảm không làm cản trở sự lưu thông máu.
2. Tiến hành tiêm thuốc độc: Cán bộ trực tiếp thi hành án tử hình chịu trách nhiệm thực hiện các bước: Tiếp nhận 3 liều thuốc từ Hội đồng thi hành án tử hình (2 liều thuốc dự phòng); xác định tĩnh mạch người bị thi hành án tử hình để thực hiện tiêm thuốc độc, trường hợp không xác định được tĩnh mạch thì báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để yêu cầu cán bộ y tế hỗ trợ xác định tĩnh mạch.
Khi đưa kim tiêm vào tĩnh mạch đã được xác định và nối với đường ống dẫn được gắn sẵn vào máy tiêm thuốc theo quy trình: Tiêm thuốc làm mất tri giác, sau khi tiêm thuốc xong cán bộ chuyên môn thực hiện thi hành án tử hình phải tiến hành kiểm tra nếu người bị thi hành án tử hình chưa mất tri giác thì tiếp tục tiêm thuốc cho đến khi họ mất tri giác; tiêm thuốc làm liệt hệ vận động; tiêm thuốc làm ngừng hoạt động của tim.
Sau đó, của người bị thi hành án tử hình qua máy theo dõi điện tim. Trường hợp sau mười phút tiêm xong liều thứ nhất mà người bị thi hành án tử hình chưa chết, cán bộ kiểm tra phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để ra lệnh tiêm liều thứ hai. Tương tự nếu chưa chết phải tiếp tục báo cáo để Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để ra lệnh tiêm liều thứ ba.
Trường hợp tiêm hết liều thuốc thứ ba sau mười phút mà người bị thi hành án chưa chết thì Đội trưởng Đội Thi hành án tử hình phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình quyết định tạm dừng thi hành án tử hình.
Ảnh minh họa.
3. Kết thúc tiêm thuốc độc: Theo lệnh của Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình, bác sĩ pháp y tiến hành kiểm tra, xác định tình trạng của người đã bị thi hành án tử hình và báo cáo kết quả cho Hội đồng thi hành án tử hình.
Sau khi bác sĩ pháp y kết luận người đã bị thi hành án tử hình đã chết, theo lệnh của Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình, cán bộ thi hành án tử hình rút kim tiêm, đường ống dẫn ra khỏi người đã bị thi hành án tử hình.
Hội đồng thi hành án tử hình lập biên bản theo quy định về việc người bị thi hành án tử hình đã chết.
Những ân huệ dành cho tử tù trước khi thi hành án
Đối với thuốc tiêm tử hình, Nghị định quy định rõ thuốc phải được Hội đồng thi hành án kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản.
Thuốc sử dụng cho thi hành án tử hình do Bộ Y tế cấp theo đề nghị của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng. Thuốc được bảo quản theo điều kiện ghi trên nhãn liều thuốc, hướng dẫn của đơn vị cung cấp.
Nghị định nêu, Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh sẽ tham gia Hội đồng thi hành án tử hình. Thành lập đội thi hành án tử hình để làm nhiệm vụ gồm đội trưởng, bác sĩ pháp y và các tổ áp giải, xác định tĩnh mạch, pha thuốc, ấn nút, điều khiển máy tiêm thuốc. Cơ quan này sẽ tiếp nhận người bị thi hành án tử hình do trại tạm giam bàn giao để áp giải đến địa điểm.
Trại tạm giam chịu trách nhiệm tổ chức cho người chấp hành án tử hình ăn, uống bằng 5 lần tiêu chuẩn của ngày Lễ, Tết quy định với người bị tạm giam. Sau đó cho tử tù viết thư, ghi âm lời nói gửi lại gia đình của họ. Giấy tờ, đồ vật, tài sản, tiền mà tử tù để lại trại tạm giam phải bàn giao cho gia đình hoặc người đại diện hợp pháp của họ.
