Sau một thời gian chuẩn bị, sáng 6/8/2013, lần đầu tiên, các cơ quan chức năng của Việt Nam thực hiện việc thi hành án tử hình bằng phương thức mới: Tiêm thuốc độc.
Sáng 6/8/2013, việc thi hành án tử bằng phương thức tiêm thuốc độc đã lần đầu tiên được thực hiện ở Việt Nam.
Tử tù đầu tiên được thi hành án bằng phương thức này tại Trại giam Công an Hà Nội là Nguyễn Anh Tuấn (SN 1986, quê ở Mê Linh, Hà Nội). Tử tù này đã được tiêm đầy đủ 3 mũi thuốc độc gây mê; làm tê liệt hệ thần kinh, cơ bắp và ngừng hoạt động tim.
Giao thi thể tử tù Nguyễn Anh Tuấn cho gia đình tại viện 19-8. Ảnh: Thanh Lưu/Infonet
Thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc được cho là phương thức ưu việt nhất hiện nay, giúp tử tù ít đau đớn nhất và đã được áp dụng ở một số nước trên thế giới từ nhiều thập kỷ trước. Chúng tôi xin giới thiệu quy trình tiêm thuốc độc cho tử tù ở nước ngoài (cũng tương tự như quy trình ở Việt Nam).
Cái chết từ 3 loại thuốc
Quá 12h đêm, các nhân viên trại giam Texas cố định Billy Gardner, tử tù phạm tội giết người, vào băng-ca. Cánh tay Gardner chằng chịt sẹo do sử dụng thuốc kích thích quá độ nhưng các kĩ thuật viên đã nỗ lực và khéo léo đưa mũi kim vào tĩnh mạch của anh ta.
Tử tù sẽ bị trói cố định vào băng ca
Người tử tù lẩm bẩm những lời cuối: “Tôi tha thứ cho tất cả các bạn, hi vọng Chúa nhân từ cũng vậy” và 3 dung dịch chết người theo dây truyền bơm vào cơ thể Gardner. Trong vài giây, anh ta rơi vào trạng thái hôn mê, ho khan và thở khò khè. Đúng 12h24, Gardner tử vong.
Đó là quy trình thông thường của phương pháp tử hình bằng tiêm thuốc. Được nhắc tới lần đầu tiên tại Mỹ vào cuối thế kỉ XIX nhưng phải đến năm 1977, khi chuyên gia y tế người Oklahoma Jay Chapman giới thiệu 3 loại thuốc có thể dùng để xử tử, phương pháp này mới được chấp nhận. Năm 1982, Texas trở thành nơi đầu tiên sử dụng phương pháp này khi tử hình sát thủ 40 tuổi Charles Brooks. Từ đó, tử hình bằng tiêm thuốc trở nên phổ biến tại các nhà tù Mỹ.
Ba loại thuốc được sử dụng lần lượt theo thứ tự là Sodium Thiopental, Pancuronium Bromide và Potassium Chloride.
Sodium Thiopental có tác dụng làm suy giảm hệ thần kinh trung ương, khiến tử tù rơi vào trạng thái hôn mê. Pancuronium Bromide là thuốc gây liệt cơ. Nó sẽ làm tử tù ngạt thở. Cuối cùng, Potassium Chloride làm tim ngừng đập và nhanh chóng dẫn tới cái chết.
Cái chết “đau đớn trong im lặng”
Mặc dù trên lý thuyết là như vậy nhưng thực tế, tử hình bằng tiêm thuốc không hề nhẹ nhàng và nhanh chóng. Phương pháp này mất thời gian hơn bất cứ phương pháp nào khác. Thông thường, mỗi vụ thi hành án kéo dài từ 30 – 45 phút, đặc biệt phụ thuộc vào thao tác tìm ven và đưa mũi kim vào tĩnh mạch tử tù.
Tháng 9 năm 2009, Thị trưởng Ohio đã phải ra quyết định hoãn thi hành án đối với tử tù Romell Broom sau khi nhân viên thi hành án chật vật mà không thể tìm được tĩnh mạch khả dụng trên người tử tù. Broom đã nỗ lực hỗ trợ các chuyên viên bằng cách mát-xa nhẹ cánh tay, giữ cho ống truyền thẳng và chỉ ra những ven mà anh ta cho là có thể sử dụng được nhưng mọi chuyện vẫn không đi đến đâu. Suốt 2 tiếng đồng hồ, Broom nhiều lần nhăn mặt vì đau đớn, thậm chí anh ta còn bật khóc.
Tuy nhiên, trường hợp của Broom không phải là duy nhất. Trong số hơn 500 vụ tử hình bằng tiêm thuốc được tiến hành tại Mỹ từ năm 1982, có khoảng 20 vụ trục trặc. Trong nhiều trường hợp, tử tù phải trải qua cái chết một cách đớn đau tột cùng.
Năm 2011, vụ tử hình Bennie Demps bằng phương pháp tiêm thuốc ở bang Florida đã diễn ra không mấy suôn sẻ. “Anh ta phàn nàn về quy trình và nói rằng mình bị chảy rất nhiều máu”, George Schaefer, luật sư của Bennie Demps cho biết. “Họ xé xác tôi rồi!” là những lời cuối cùng Demps hét lên trước khi chết.
Ngoài những rủi ro liên quan tới việc tìm và đưa kim vào tĩnh mạch, các tử tù còn có thể phải trải qua những giây phút cuối đời “đau đớn trong im lặng” nếu không may, Sodium Thiopental, loại thuốc có tác dụng gây mê không được tiêm đủ liều.
“Nhìn bề ngoài thì người tử tù trông khá là thoải mái và thư thái”, BS Edward Brunner từ Đại học Y Northwestern nói, “nhưng nếu thuốc ngủ hết tác dụng thì anh ta sẽ tỉnh táo và cảm nhận được hết những thứ đang diễn ra dù bị tê liệt toàn thân và ngạt thở”.
Dù vậy, xét một cách tổng quát, tử hình bằng tiêm thuốc vẫn là một phương pháp có tính ưu việt nhất định. Cách hành quyết này có phần nhân đạo hơn tử hình bằng ghế điện, treo cổ và phòng hơi ngạt. Như các chuyên gia nhận định, nhờ tính chất nhẹ nhàng, gọn ghẽ nên tử hình bằng tiêm thuốc đã phần nào che giấu “sự xấu xí của cái chết”.
Từ 1/7, thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc theo quy trình 3 bước
Từ 1/7/2026, cán bộ thi hành án tử hình sẽ dùng 3 loại thuốc để tiến hành 3 bước tiêm với người phạm tội bị kết án tử hình. Tử tù trước khi bị tiêm thuốc độc sẽ được hưởng một số ân huệ.
Các bước thi hành án tử hình
Chính phủ mới ban hành quy định về thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo Nghị định, quy trình tiêm thuốc độc đối với người bị thi hành án tử hình được thực hiện theo các bước:
1. Chuẩn bị các điều kiện trước khi : Phải thực hiện đúng quy định tại các khoản 2, 3 và 4 Điều 77 Luật Thi hành án hình sự năm 2025; quy định của Nghị định này và các quy định khác của pháp luật có liên quan; thuốc sử dụng cho thi hành án tử hình phải được Hội đồng thi hành án tử hình kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản; người bị thi hành án tử hình được cố định vào giường với tư thế nằm ngửa, bảo đảm không làm cản trở sự lưu thông máu.
2. Tiến hành tiêm thuốc độc: Cán bộ trực tiếp thi hành án tử hình chịu trách nhiệm thực hiện các bước: Tiếp nhận 3 liều thuốc từ Hội đồng thi hành án tử hình (2 liều thuốc dự phòng); xác định tĩnh mạch người bị thi hành án tử hình để thực hiện tiêm thuốc độc, trường hợp không xác định được tĩnh mạch thì báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để yêu cầu cán bộ y tế hỗ trợ xác định tĩnh mạch.
Khi đưa kim tiêm vào tĩnh mạch đã được xác định và nối với đường ống dẫn được gắn sẵn vào máy tiêm thuốc theo quy trình: Tiêm thuốc làm mất tri giác, sau khi tiêm thuốc xong cán bộ chuyên môn thực hiện thi hành án tử hình phải tiến hành kiểm tra nếu người bị thi hành án tử hình chưa mất tri giác thì tiếp tục tiêm thuốc cho đến khi họ mất tri giác; tiêm thuốc làm liệt hệ vận động; tiêm thuốc làm ngừng hoạt động của tim.
Sau đó, của người bị thi hành án tử hình qua máy theo dõi điện tim. Trường hợp sau mười phút tiêm xong liều thứ nhất mà người bị thi hành án tử hình chưa chết, cán bộ kiểm tra phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để ra lệnh tiêm liều thứ hai. Tương tự nếu chưa chết phải tiếp tục báo cáo để Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để ra lệnh tiêm liều thứ ba.
Trường hợp tiêm hết liều thuốc thứ ba sau mười phút mà người bị thi hành án chưa chết thì Đội trưởng Đội Thi hành án tử hình phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình quyết định tạm dừng thi hành án tử hình.
Ảnh minh họa.
3. Kết thúc tiêm thuốc độc: Theo lệnh của Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình, bác sĩ pháp y tiến hành kiểm tra, xác định tình trạng của người đã bị thi hành án tử hình và báo cáo kết quả cho Hội đồng thi hành án tử hình.
Sau khi bác sĩ pháp y kết luận người đã bị thi hành án tử hình đã chết, theo lệnh của Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình, cán bộ thi hành án tử hình rút kim tiêm, đường ống dẫn ra khỏi người đã bị thi hành án tử hình.
Hội đồng thi hành án tử hình lập biên bản theo quy định về việc người bị thi hành án tử hình đã chết.
Những ân huệ dành cho tử tù trước khi thi hành án
Đối với thuốc tiêm tử hình, Nghị định quy định rõ thuốc phải được Hội đồng thi hành án kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản.
Thuốc sử dụng cho thi hành án tử hình do Bộ Y tế cấp theo đề nghị của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng. Thuốc được bảo quản theo điều kiện ghi trên nhãn liều thuốc, hướng dẫn của đơn vị cung cấp.
Nghị định nêu, Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh sẽ tham gia Hội đồng thi hành án tử hình. Thành lập đội thi hành án tử hình để làm nhiệm vụ gồm đội trưởng, bác sĩ pháp y và các tổ áp giải, xác định tĩnh mạch, pha thuốc, ấn nút, điều khiển máy tiêm thuốc. Cơ quan này sẽ tiếp nhận người bị thi hành án tử hình do trại tạm giam bàn giao để áp giải đến địa điểm.
Trại tạm giam chịu trách nhiệm tổ chức cho người chấp hành án tử hình ăn, uống bằng 5 lần tiêu chuẩn của ngày Lễ, Tết quy định với người bị tạm giam. Sau đó cho tử tù viết thư, ghi âm lời nói gửi lại gia đình của họ. Giấy tờ, đồ vật, tài sản, tiền mà tử tù để lại trại tạm giam phải bàn giao cho gia đình hoặc người đại diện hợp pháp của họ.