Buổi chiều tại khoa Nhi của một bệnh viện, không khí nặng nề bao trùm. Trên giường bệnh, bé Phương 8 tuổi nằm bất động, da vàng sạm, tóc thưa dần. Chỉ trong hai tháng, cô bé từng hoạt bát, thích nhảy dây, bỗng trở nên tiều tụy vì bệnh nặng.
Trang tin điện tử Thanh Niên Việt mới đây đã đăng tải bài viết có tiêu đề “Bé gái 8 tuổi ung thư gan giai đoạn cuối, bác sĩ bàng hoàng khi biết thói quen ăn uống mỗi ngày”, nội dung cụ thể như sau:
Khi xem lại hồ sơ, bác sĩ hỏi kỹ về chế độ ăn. Người mẹ nghẹn ngào nói con rất thích ăn bánh bao trắng, gần như ngày nào cũng ăn đủ ba bữa. Bé không thích rau, cũng không ăn được nhiều món khác, gia đình nghĩ chỉ cần ăn no là đủ.
Câu trả lời ấy khiến ê kíp điều trị trầm ngâm. Một loại thực phẩm tưởng chừng vô hại lại có thể trở thành yếu tố nguy cơ nếu kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Nhiều gia đình cho rằng các món tinh bột như bánh bao trắng hay cơm trắng dễ tiêu hóa, phù hợp với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, theo phân tích của giới chuyên môn, vấn đề không nằm ở bản thân thực phẩm mà ở việc ăn quá đơn điệu trong thời gian dài, thiếu rau xanh và thiếu nguồn đạm chất lượng.
Hướng dẫn dinh dưỡng năm 2022 của Hội Dinh dưỡng Trung Quốc chỉ ra rằng tiêu thụ nhiều carbohydrate tinh chế như bột mì trắng có thể làm đường huyết dao động mạnh, rối loạn chuyển hóa lipid, từ đó làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và các bệnh gan mạn tính.
Gan là cơ quan chuyển hóa trung tâm của cơ thể. Khi lượng tinh bột tinh chế nạp vào quá lớn, gan buộc phải tăng tổng hợp chất béo, lâu dần dẫn đến tích tụ mỡ trong gan. Trẻ em đang trong giai đoạn phát triển nhạy cảm, nếu cấu trúc bữa ăn mất cân đối, nguy cơ tổn thương chuyển hóa càng cao.
Dữ liệu lâm sàng tại một số bệnh viện tuyến cuối ở Trung Quốc cho thấy, nhóm trẻ có khẩu phần chủ yếu là bánh bao trắng và thiếu rau, thiếu đạm có tỷ lệ gan nhiễm mỡ cao hơn 1,8 lần so với nhóm ăn cân đối. Tỷ lệ phát hiện bất thường men gan có thời điểm lên tới 36,7%. Bên cạnh đó, thực phẩm bột mì tinh chế thường thiếu chất xơ và vitamin nhóm B, những vi chất cần thiết cho quá trình giải độc và sửa chữa tế bào gan.
Sau 3 đến 6 tháng ăn đơn điệu, cơ thể trẻ có thể thay đổi ra sao?
Trên lâm sàng, nếu trẻ duy trì chế độ ăn lệch về tinh bột tinh chế trong vài tháng, bác sĩ thường ghi nhận một số dấu hiệu cảnh báo.
Trước hết là tăng cân và rối loạn chuyển hóa. Khảo sát trên 2.000 trẻ em thành thị cho thấy nhóm tiêu thụ nhiều tinh bột tinh chế có tỷ lệ thừa cân với chỉ số khối cơ thể BMI cao tới 21,8%, tỷ lệ phát hiện gan nhiễm mỡ tăng thêm 18%. Nhiều phụ huynh lầm tưởng con “lớn nhanh”, trong khi nội tạng đã chịu áp lực.
Thứ hai là giảm tập trung, dễ mệt và hay ốm vặt. Chế độ ăn nghèo vi chất khiến não bộ và hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả. Một số khảo sát ghi nhận số lần cảm cúm ở nhóm ăn mất cân đối cao hơn 42% so với nhóm dinh dưỡng đầy đủ.
Nguy hiểm nhất là bất thường chức năng gan nhưng hầu như không có triệu chứng rõ ràng. Xét nghiệm máu có thể cho thấy men gan alanine aminotransferase và aspartate aminotransferase tăng gấp 2 đến 4 lần bình thường. Có trường hợp chỉ trong nửa năm đã tiến triển thành gan nhiễm mỡ hoặc viêm gan mạn. Khi xuất hiện vàng da hay suy gan thì bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Các bác sĩ nhấn mạnh rằng quan niệm “chỉ cần no bụng là đủ” là một sai lầm. Cơ thể trẻ em mong manh hơn người lớn, tổn thương gan giai đoạn đầu lại âm thầm, rất dễ bị bỏ qua.
Làm sao để trẻ ăn tinh bột một cách lành mạnh?
Chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị không loại bỏ hoàn toàn thực phẩm từ bột mì, mà cần điều chỉnh theo hướng đa dạng và cân đối.
Thứ nhất, nên kết hợp ngũ cốc nguyên hạt như bắp, yến mạch, kê thay thế khoảng 30 đến 40% lượng bột mì tinh chế vài lần mỗi tuần. Cách này giúp tăng chất xơ, giảm dao động đường huyết và giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan.
Thứ hai, mỗi bữa ăn nên có rau xanh và nguồn đạm như trứng, thịt nạc hoặc đậu phụ. Protein và vitamin phối hợp giúp tăng khả năng giải độc của gan. Một số theo dõi cho thấy trẻ có men gan tăng nhẹ có thể cải thiện chỉ số sau khoảng ba tháng điều chỉnh khẩu phần.
Thứ ba, xây dựng thói quen ăn đa dạng từ nhỏ. Thay đổi cách chế biến, kết hợp cơm trộn ngũ cốc, cháo ngũ cốc, mì nguyên cám để giảm sự lệ thuộc vào một loại thực phẩm duy nhất.
Ung thư gan ở trẻ em là bệnh hiếm và thường liên quan đến nhiều yếu tố phức tạp. Tuy vậy, các chuyên gia đồng thuận rằng một chế độ ăn đơn điệu, thiếu cân đối trong thời gian dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và bệnh gan mạn tính. Quan sát kỹ thay đổi thể trạng của trẻ và duy trì khẩu phần hợp lý vẫn là cách bảo vệ gan bền vững và an toàn hơn.
Báo Người Lao Động cũng có bài viết đưa thông tin tương tự với tiêu đề “Những món ăn này cũng thúc đẩy ung thư gan”, nội dung cụ thể như sau:
Theo News Medical, các nhà nghiên cứu MIT phát hiện ra rằng khi tiêu thụ chế độ ăn nhiều chất béo, các tế bào gan trưởng thành trong gan sẽ chuyển về trạng thái chưa trưởng thành, giống như tế bào gốc, điều làm tăng nguy cơ ung thư gan về lâu dài.
Chế độ ăn nhiều chất béo lâu dài có thể dẫn đến ung thư gan – Minh họa AI: Thu Anh
Từ lâu, chế độ ăn nhiều chất béo đã được chứng minh rằng có thể dẫn đến viêm và tích tụ mỡ trong gan, tức bệnh gan nhiễm mỡ.
Bệnh này lâu ngày có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn, bao gồm xơ gan và ung thư gan.
Vì vậy, các nhà nghiên cứu MIT đã đi tìm cơ chế. Họ đã thử nghiệm trên một nhóm chuột bằng cách cho chúng ăn chế độ giàu chất béo, điều mà con người ngày nay thường gặp phải do tiêu thụ nhiều thực phẩm kiểu công nghiệp, thực phẩm thiếu lành mạnh hay do ăn kiêng cực đoan.
Trong giai đoạn đầu, họ phát hiện ra rằng chế độ ăn nhiều chất béo đã gây căng thẳng cho gan và khởi động các cơ chế sinh tồn ở tế bào gan, bao gồm kích hoạt các gene giúp chúng chống lại quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis) và có khả năng sinh sôi nảy nở cao hơn.
Đồng thời, các tế bào đó bắt đầu tắt một số gene quan trọng cho chức năng bình thường, liên quan đến các enzyme chuyển hóa và protein được tiết ra.
“Điều này thực sự giống như một sự đánh đổi, ưu tiên những gì tốt cho sự sống của từng tế bào riêng lẻ trong môi trường căng thẳng, mà bỏ qua những gì mà toàn bộ mô nên làm” – đồng tác giả Constantine Tzouanas giải thích.
Nói cách khác, tế bào gan trưởng thành, hoạt động đầy đủ đã trở nên giống một tế bào chưa trưởng thành. Thay vì phải tiết các enzyme và protein cần thiết để chức năng chuyển hóa của cơ thể được hoạt động trơn tru, chúng tập trung vào việc nhân bản.
Ở trạng thái này, chỉ cần một đột biến nhỏ xảy ra, tế bào đã có sẵn đà để phát triển thành khối u nhanh hơn rất nhiều so với tế bào trưởng thành bình thường.
Cuối thời gian thí nghiệm, 100% các con chuột đều đã bị ung thư. Theo các tác giả, thời gian này tương ứng với 20 năm ở con người. Điều này là một lời cảnh báo: Nếu bạn đang tiêu thụ quá nhiều chất béo nhưng chưa bị ung thư gan, hãy nhanh chóng thay đổi trước khi quá trễ.
