Một vùng đất nghĩa trang mà không ai muốn nhớ đến, nơi của sự hoang lạnh kết thúc một kiếp người tội lỗi chất chồng.
Kể từ tháng 1/2012, trường bắn Xuân Sơn thuộc thôn Quyết Tiến, xã An Thắng, huyện An Lão, TP Hải Phòng chính thức dừng hoạt động khi hình thức thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc được đưa vào áp dụng thay thế cho hình thức xử bắn. Sau hơn một thập kỷ khép lại sứ mệnh, khu vực từng là pháp trường cùng nghĩa trang tử tù phụ cận nay đã có nhiều thay đổi.
Anh Vũ Văn Hiền, người phụ trách quản trang tại nghĩa trang Đồng Phàm đồng thời là người dẫn đường, chỉ tay về khoảng đất trống cỏ mọc rậm rạp nằm sát chân núi Đất và chia sẻ: “Tôi gắn bó với khu nghĩa trang này đã 13 năm rồi. Mấy năm trở về trước là khu vực trường bắn Xuân Sơn, cách trường bắn mấy chục mét là khu nghĩa địa của tử tù. Các anh nhìn xem, trường bắn là khoảng đất trống được san phẳng khoét sâu vào dãy núi Đất. Bây giờ, người dân đã không còn thấy hình ảnh những chiếc cột hay tiếng đạn khô khốc nổ vào mỗi buổi sáng cuối năm, thay vào đó khu đất được sử dụng làm bãi tập kết hàng hóa của một trang trại nuôi gà”.
Khu đất dành cho nghĩa trang tử tù có diện tích khoảng một sào, nằm tách biệt và được phân định bởi tuyến đường nhựa nội bộ trong quần thể nghĩa trang Đồng Phàm. Phía dưới những khóm hoa ngũ sắc là các hố sâu ghi dấu tích của những lần thân nhân đến cất bốc, cải táng hài cốt đưa về quê nhà. Rải rác xung quanh là nơi yên nghỉ của những phạm nhân từng gây ra các vụ trọng án nghiêm trọng hoặc các vụ án ma túy phức tạp.
Ngồi trầm ngâm ở khu vực đầu nghĩa trang, cụ Vũ Văn Đọc (84 tuổi, người bán hương đĩa và tiền vàng) cho biết: “Khi trả án xong, tử tù nằm xuống chỉ là một nấm đất, gia đình nào có điều kiện thì thuê thợ xây đắp lại bằng xi măng và gắn tấm bia trên mộ. Tuy nhiên, nhiều gia đình tử tù ở xa và nghèo nên không có điều kiện tu bổ, vài năm mới đến thắp hương một lần. Trải qua thời gian, những nấm mồ ở mé đường nghĩa trang bị san bằng nằm lẫn trong những đám hoa ngũ sắc vì không có người thân chăm sóc, hương khói”.
Theo thông tin từ anh Hiền, nghĩa trang Đồng Phàm được hình thành khoảng 30 năm trước trên một khu đất trũng. Khi trường bắn chuyển về địa phương, một phần diện tích tại đây được quy hoạch riêng cho các đối tượng thi hành án tử hình. Vào giai đoạn cao điểm, khu vực này từng là nơi chôn cất của khoảng 50 tử tù từ nhiều tỉnh, thành phố, trong đó có nhiều trường hợp độ tuổi còn rất trẻ, từ 22 đến 27 tuổi. Những năm gần đây, khi trường bắn ngừng vận hành, nhiều gia đình đã chủ động di dời hài cốt người thân về quê an táng, khiến khu vực này trở nên vắng vẻ hơn.
Hiện tại, đối với những phần mộ tử tù còn lại, một số được gia đình xây bệ xi măng và gắn bia ghi rõ họ tên, năm sinh, địa chỉ cùng ngày thi hành án, một số khác thì vẫn chỉ có tấm bia đơn sơ nguệch ngoạc, nhiều tấm đã sờn cũ, không còn nhìn rõ chữ khắc bên trên.
Khi cánh cửa trường bắn Xuân Sơn đã hoàn toàn khép lại, anh Hiền trải lòng: “Chúng tôi vẫn tiếp tục việc chăm sóc những ngôi mộ lâu năm không có thân nhân đến thăm nom cùng với những ngôi mộ tử tù vô danh. Lúc còn sống, họ nhất thời phạm tội và phải chịu sự trừng phạt cao nhất của pháp luật, khi chết đi, mình có nén nhang mong họ kiếp sau đầu thai thành người tốt, không quay về con đường cũ”.